ჰაერში გამოკიდებული ცეცხლი: მეტალის დასაკიდი ბუხრების შექმნის საინტერესო ისტორია

კაცობრიობის ისტორიაში ცეცხლი ყოველთვის მიწაზე, მყარ საძირკველზე ან კედელში ჩაშენებულ ქვის კერაში ენთო. ათასწლეულების მანძილზე ბუხრის პრინციპი უცვლელი რჩებოდა: ის იყო მძიმე, სტატიკური და მონუმენტური კონსტრუქცია. თუმცა, მეოცე საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც მსოფლიო ომების შემდგომი მოდერნიზაციითა და კოსმოსური ეპოქის (Space Age) ფუტურიზმით იყო გატაცებული, ერთმა ფრანგმა ხელოვანმა რევოლუციური იდეა წამოაყენა — აეწია ცეცხლი მიწიდან და ის ჰაერში გამოეკიდა.

ეს არის მეტალის დასაკიდი ბუხრების ისტორია, რომელიც არ დაწყებულა საინჟინრო ლაბორატორიებში. ის დაიწყო ხელოვნების, ფილოსოფიისა და ლითონის შერწყმით.

მეამბოხე ფილოსოფოსი და პირველი ნაპერწკალი

დასაკიდი ბუხრების დაბადება უკავშირდება ერთ ადამიანს — დომინიკ იმბერს (Dominique Imbert). იმბერი არ ყოფილა არც არქიტექტორი და არც პროფესიონალი დიზაინერი. მისი ცხოვრების გზა საოცრად მრავალფეროვანი იყო: ის სწავლობდა ლიტერატურას ლონდონსა და პარიზში, მუშაობდა ეთნოლოგად ალასკაში, იყო შეფ–მზარეულის ასისტენტი მანჰეტენზე და ბოლოს სორბონის უნივერსიტეტში სოციოლოგიის დოქტორის ხარისხიც კი მიიღო.

1967 წელს, ოთხწლიანი პედაგოგიური მოღვაწეობის შემდეგ, მან გადაწყვიტა რადიკალურად შეეცვალა ცხოვრება. მან დატოვა თბილი საკლასო ოთახი, სამხრეთ საფრანგეთის პატარა, შუასაუკუნეების სოფელ ვიოლ–ლე–ფორში (Viols-le-Fort) დასახლდა და ძველ, ნახევრად დანგრეულ ქვის სახლში ლითონის ქანდაკებების სახელოსნო გახსნა.

ზამთარი ცივი გამოდგა. ნესტიან სახელოსნოში გასათბობად იმბერმა საკუთარი ხელით, ლითონის ნარჩენებისგან შეადუღა უცნაური ფორმის კონსტრუქცია და ის ჭერზე ჩამოკიდა. ეს მოდელი, რომელიც თავდაპირველად მხოლოდ პირადი მოხმარებისთვის შეიქმნა, გახდა ცნობილი Antéfocus — მსოფლიოში პირველი დაკიდებული ბუხრის პროტოტიპი.

1968 წელი და რევოლუციური Gyrofocus

დომინიკ იმბერს სურდა, რომ მისი ბუხარი „ცას შეხებოდა და ჭერიდან დაშვებულიყო“. 1968 წელს, საფრანგეთში მიმდინარე სტუდენტური და სოციალური რევოლუციების პარალელურად, იმბერმა დიზაინის სამყაროში საკუთარი რევოლუცია მოახდინა და შექმნა საკულტო მოდელი — Gyrofocus.

ეს იყო ნამდვილი შოკი მაშინდელი საზოგადოებისთვის. „ჟიროფოკუსი“ არ იყო უბრალოდ დასაკიდი ბუხარი — ის იყო მსოფლიოში პირველი ბუხარი, რომელიც 360 გრადუსით ბრუნავდა. მის ორგანულ, წვეთისებურ ფორმას, რომელიც გამდნარი ლითონის სილუეტს მოგაგონებდათ, თავიდან სკეპტიკურად უყურებდნენ. ერთ–ერთმა არქიტექტორმა იმბერს უთხრა კიდეც, რომ ეს პროდუქტი არასოდეს გაიყიდებოდა, რადგან ხალხს “ცეცხლის ჰაერში ლივლივის” შეეშინდებოდა.

თუმცა, სკეპტიკოსები შეცდნენ. იმბერის კომპანიამ, Focus–მა, მალევე მიიპყრო წამყვანი არქიტექტორების ყურადღება. ტრადიციული ბუხრის კედლიდან ოთახის ცენტრში გადმოტანამ სრულიად შეცვალა შიდა სივრცის დაგეგმარების პრინციპი. ცეცხლი გახდა მოძრავი, დინამიკური და თავისუფალი.

აღიარება მსოფლიო მუზეუმებში

მომდევნო ათწლეულებში მეტალის დასაკიდი ბუხარი ფუნქციური ნივთიდან მაღალ ხელოვნებად იქცა. Gyrofocus-მა და მისმა მომდევნო მოდელებმა (Domofocus, Ergofocus) მოიპოვეს უამრავი საერთაშორისო ჯილდო.

დასაკიდი ბუხარი იმდენად უნიკალური სკულპტურული ნიმუში აღმოჩნდა, რომ მისი გამოფენა მსოფლიოს წამყვან თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმებში დაიწყო:

• 1998 წელს ის ნიუ–იორკის გუგენჰაიმის მუზეუმში (Guggenheim Museum) გამოიფინა.
• მოგვიანებით კი სტოკჰოლმისა და ბორდოს თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმების მუდმივი ექსპოზიციის ნაწილი გახდა.

2009 წელს იტალიაში გამართულ კონკურსში, სადაც 74 000-ზე მეტმა ადამიანმა მისცა ხმა, Gyrofocus დასახელდა „მსოფლიოს ყველაზე ლამაზ ობიექტად“, რომელმაც უკან ჩამოიტოვა უამრავი თანამედროვე ტექნოლოგიური და დიზაინერული გაჯეტი. ისეთი გენიალური არქიტექტორები, როგორებიც არიან ნორმან ფოსტერი (Norman Foster) და სნოჰეტას (Snøhetta) არქიტექტურული ჯგუფი, თავიანთ პროექტებში სწორედ ამ ბუხრებს იყენებდნენ.

ტექნოლოგიური ევოლუცია

თავდაპირველი დასაკიდი ბუხრები იყო სრულიად ღია, რაც გარკვეულწილად ამცირებდა მათ თბოეფექტურობას და მოითხოვდა უსაფრთხოების მკაცრ ზომებს. თუმცა, დროთა განმავლობაში, ტექნოლოგიების განვითარებამ ისტორიის ახალი ფურცელი გადაშალა.

21-ე საუკუნეში, ეკოლოგიური სტანდარტების გამკაცრებასთან ერთად, კლასიკურმა მოდელებმა ტრანსფორმაცია განიცადეს. ინჟინრებმა შეძლეს ორიგინალური, ლეგენდარული დიზაინის შენარჩუნება, თუმცა ბუხრები აღჭურვეს სპეციალური მოხრილი, მოძრავი მინებით (Glazed models). შეიქმნა ორმაგი წვის სისტემები, რომლებმაც ბუხრები ეკოდიზაინის (Ecodesign) მოთხოვნებთან შესაბამისი გახადა. გარდა ამისა, გაჩნდა გაზსა და ბიოეთანოლზე მომუშავე მოდელები, რამაც დასაკიდ ბუხარს გზა გაუხსნა ქალაქის მრავალსართულიანი ბინებისკენ.

შეჯამება

მეტალის დასაკიდი ბუხრების ისტორია არის ნათელი მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეუძლია ერთ თავისუფალ იდეას ტრადიციული არქიტექტურის საზღვრების მსხვრევა. რაც დაიწყო 1967 წელს, სამხრეთ საფრანგეთის მიკარგულ სოფელში, გაყინული ხელოვანის თვითგადარჩენის მცდელობით, დღეს გლობალურ ინდუსტრიად და თანამედროვე ფუფუნების უპირველეს სიმბოლოდ იქცა. დომინიკ იმბერმა დაამტკიცა, რომ ცეცხლს, ისევე როგორც ადამიანის ფანტაზიას, მიწაზე მიჯაჭვულობა არ სჭირდება.